۱۴/۶/۱۳۸۵

قبول این اصل یا اصول که بین معتقدان به ادیان الهی ارزش های مشترکی وجود دارد که براساس آن م یتوان بحث و گفتگو کرد یکی از مهمترین شرایط رسیدن به تفاهم و گذر از شرایط نفاق ، رودررویی و جنگ و ستیز است.
رسیدن به این تفاهم که می توانیم یکدیگر را تحمل کنیم و حر فهای یکدیگر را بشنویم و از وجود ارز شهای مشترک بین خود آگاهی پیدا کنیم بی آن که لزوماً خود را بر حق و دیگران را باطل تصور کنیم سنگ بنای تلاش مشترک معتقدان ادیان الهی برای ساخت دنیای بهتری م یباشد. متأسفانه حافظه تاریخ انباشته از نابردباری و عدم تحمل بین مردمانی است که در واقع ارزش های مشترک در زندگی فردی و اجتماعی م یتوانست امکان زندگی مسالم تآمیز بین آنها را فراهم نماید.
ولی تعصبات،خودمحور یها و فراموش نمودن ارز شهای مشترک مانع آن شده است که انسان ها در سلامت و تفاهم با یکدیگر راه حل غلبه بر مشکلات و نارسایی ها را آسان تر پیدا نموده و براسا اس آنها عمل نمایند.
در طی تاریخ به شک لهای مختلف گفت و گو بین ادیان وجود داشته است که برخی با آن درگیر و برخی از آن کناره م یگرفت هاند. اکنون با وجود روابط گسترده و پیچیده انسانی و جامعه جهانی، نم یتوان در لاک خود فرو رفت و از دیگران دوری جست. چال شهای فراوان فراروی بشر امروزی بر سر بسیاری از مسائل مشترک، ضرورت گفت و گو برای شناخت بهتر از یکدیگر و نزدیکی نقطه نظرها برای حل مشکلات را ضروری می سازد و در این زمینه گفت و گوی بین ادیان به عنوان یکی از عوامل بنیادین تأثیرگذار بر فرهنگ و روحیات و عملکرد افراد می تواند در حل مشکلات بشر امروزی م یتواند شروع و آغازی مناسب برای « ارز شهای مشترک » چار هساز باشد. مسلماً گفت و گو بر مبنای شناخت بهتر و ادامه همکاری باشد.
ارز شهای مشترک در میان ادیان توحیدی بسیار و متعددند که در این جا به برخی از آنها م یپردازیم:
-1 ایمان به خداوند :
اعتقاد به وجود خداوند یکتا که ازلی و آفریدگار هستی و قادر مطلق است، ستون اصلی و سنگ بنای همه ارزش های مشترک ادیان توحیدی است چرا که ایمان به خداوند که در همه جا حاضر و بر هر امری ناظر است و نه تنها از اعمال انسان ها بلکه از نیات و افکار آنها با اطلاع است بر همه جوانب زندگی فردی و اجتماعی فرد مؤمن سایه انداخته و او را تحت تأثیر قرار م یدهد و همه فرایض ( و نواهی و اخلاقیات بر این مبنا ارزش پیدا م یکند هما نطور که حبقوق نبی (فصل 2 آیه 4 و از آن پا فراتر نم ینهد. تنها باور به خداوند « فرد صالح بر اساس ایمانش زندگی م یکند » : م یفرماید و نظارت اوست که تضمینی برای عمل به رفتارهای اخلاقی و عقلانی است. اعتقاد به خدای یگانه اساسی ترین اشتراک ادیان توحیدی در مقابله با جریان های الحادی و مادی گراست که انسان را محدود به این دنیا و در حد کالایی مادی می دانند.
-2 ارز ش انسان
آدمی به عنوان والاترین آفریده هستی که آفرینش و همه خلقت به خاطر او تکوین یافته است م یتواند از دیگر اشتراکات ادیان باشد. این اصل که انسان از نظر معنوی شبیه خدا آفریده شده است، اساس تعلیمات دانشمندان یهود درباره وجود انسانی است. از این لحاظ انسان بر همه مخلوقات جهان فضیلت دارد و عالی ترین نقطه انسان از این جهت که با » : در کار آفرینش است. رب یعقیوا از دانشمندان به نام دوران تلمود می گوید ساختار و جوهره الهی آفریده شده است، شریف است. آگاهی او از این موضوع، ارزش او را بیشتر زیرا خداوند، انسان را به شکل » م یکند، چنان که تورات (سفر پیدایش فصل 9 آیه 6) م یفرماید ( تلمود – فصول پدران فصل 3 بند 18 ) .« معنوی خدا آفرید تلمود – ) « یک انسان با همه عالم آفرینش برابر است » : در گفتار دیگری از تلمود گفته م یشود .( رساله آووت دِربی ناتان 31
حضرت آدم، نخست یک فرد تنها آفریده شد تا به تو بیاموزد، هر آن کس که جان آدمی را تباهکند، کتاب مقدس بدو این نسبت را می دهد که گویی او، یک جهان کامل را از بین برده است و هرآن کس که جانی را از نابودی نجات بخشد، گویی جهانی کامل را نجات داده است. (تلمود – رساله سنهدرین فصل 4 بند 5) یا در روایتی دیگر گفته شده که، خداوند در ابتدا حضرت آدم را تنها و تک آفرید تا فردی به دیگری نگوید پدر من از پدر تو بزرگ تر و ارجح است. (تلمود – رساله سنهدرین برگ 38 ) این امر بیا نگر این موضوع است که یک فرد به خاطر نژاد، رنگ پوست و سایر تفاو تهای فیزیکی و مادی بر دیگری برتری ندارد. من آسما نها و زمین را شاهد می گیرم که » : و نقل قولی از حضرت الیاس نبی است که می فرمای چه یهودی و چه غیریهودی، خواه مرد و خواه زن، غلام یا آزاد، در پیشگاه الهی تفاوتی ندارند، مگر آن ( که هر فرد برطبق اعمالش مورد عنایت خداوند قرار می گیرد. (تانا دِوِه الیاهو ربا : 10گذشته از این، چون انسان به شکل معنوی خداوند آفریده شده است، از این رو م یبایست این حقیقت را همواره در روابط خود با سایر انسا نها مد نظر داشته باشد. توهین و ب یحرمتی به یک انسان، سفر لاویان فصل 19 آیه ) « همنوعت را مانند خودت دوست بدار » در واقع بی حرمتی به خداست. آیه 18 ) اصل مهم و اساسی تورات قلمداد می گردد. بدین ترتیب ادیان الهی، اولین قدم برای دعوت انسان به توحید و نیز هدایت او برای زندگی سعاد تمندانه را ارزش بخشیدن به شخصیت انسانی او دانسته اند. این ارزشمندی ب یجهت و بی اساس نیست زیرا هما نگونه که از تورات نقل شد، ماهیت معنوی آدم، الهی است، ولی این که خود او نیزآفریده شده است، رابطه او با خالق و همنوعان را تنظیم م یکند و « به شکل معنوی خداوند » بداند که این امر م یتواند سنگ بنای قوانین حقوق بشر بر مبنای ادیان توحیدی باشد که متأسفانه عدم توجه به آن، هر از گاهی موجب درگیری و جنگ در نقطه ای از جهان می گردد و خود جنگ که معلول عدم تفاهم است عدم تفاهم بیشتر را به دنبال م یآورد.
-3 وحی و نبوت
اعتقاد به وجود پیامبران و ابلاغ فرامین الهی از جانب خداوند به انسان، دیگر ارزش مشترک ادیان توحیدی محسوب م یگردد. این امر که خداوند اراده و خواست خود را به وسیله افراد صالحی به انسا نها اطلاع داده است ولی نبوت هدیه ای نیست که از طرف خداوند به طور دلخواه به عد های از اشخاص اعطا شود، بلکه حد اعلای یک آمادگی و تطهیر جسمانی و روانی و تجهیز عقلانی و فکری استثنایی است که انسان م یتواند به آن نایل گردد، ارزش والای انبیاء را مشخص می سازد و پیروی از سیره و روش آن بزرگواران در ابعاد و مراحل مختلف زندگی از جمله عبودیت خداوند، تقوی، عدالتخواهی، مبارزه با ظلم، استکبارستیزی، اخلاق و رفتار حسنه و .... م یتواند کارساز باشد.
-4 منجی موعود :
اندیشه نجا تبخشی و انتظار برای موعودی که خواهد آمد و نظامی منطبق با قوانین الهی و آسمانی برقرار خواهد کرد، یکی از مهمترین بخ شهای اعتقادی ارز شهای مشترک در ادیان توحیدی است. هر چند این که ویژگ یهای این موعود چیست و کی و کجا ظهور خواهد کرد، در همه ادیان یکسان نیست اما آن چه که در این اندیشه مشترک است این است که نجات دهنده ای از خاندان نبوت خواهد آمد که به خوی پسندیده، تقوی و دانش و همه صفات نیکو آراسته و از بدی ها و زشت یها مبراست.
در دین یهود منجی موعود ماشیح به معنای مسح و تدهین شده نام دارد و به تصریح کتاب مقدس از خاندان داود پیامبر است. ظهور آن حضرت فرا رسیدن روز حسابرسی الهی u1585 را بشارت خواهد داد.
صبر و انتظار برای ظهور ماشیح تنها یک صفت خوب نیست بلکه یک فریضه مهم مذهبی به شمارم یآید. به همین دلیل اعتقاد و انتظار برای او جزء اصول سیزد هگانه دین یهود قرار گرفته است. و برخی، اصل ایمان به ماشیح و نجات را تکمیل کننده فرمان اول مجموعه ده فرمان می دانند که من خدا خالق تو هستم که تو » :( خداوند در اولین فرمان، چنین می فرماید (سفر خروج فصل 20 آیه 2 .« را از سرزمین مصر، از خانه بردگی بیرون آورد م در اینجا خداوند، وجود و شناسایی خود را به موضوع آزادی و نجات از بندگی سرزمین مصر مرتبط م ینماید، یعنی ایمان و انتظار برای نجات و آزادی مکمل اعتقاد به وجود خداوند و توحید است.
ایمان به ظهور منجی و انتظار برای فرارسیدن ایام نجات نهایی که پیامدهایی همچون پایان بدی و الحاد، درک بسیار کام لتر از الاهیت و آگاهی واقعی از وجود خداوند، پرستش و ستایش جهانی خداوند، همزیستی مسالمت آمیز و صلح جهانی، برکت و سعادت و پایان بلایا و اتفاقات ناگوار و .... و
در نهایت رستاخیر مردگان را به دنبال دارد، فرد مؤمن را به پویایی و حرکت وا م یدارد تا برای رسیدن به این هدف عالی تلاش نموده تا خود و جامعه و کل بشریت را هر چه سریع تر به این سعادت برساند.
-5 ارز شهای اخلاقی:
از دیگر مشترکات ادیان توحیدی، ارزش های اخلاقی است. منشاء ارز شهای اخلاقی خداست در تمام راه هایش سلوک کنید و به او » : هما نطور که در تفسیر تلمود بر آی های از تورات که م یفرماید سفر تثنیه فصل 11 آیه 22 ) بیان م یشود : چگونه خداوند مهربان است تو نیز ) « (خداوند) ملحق شوید مهربان باش، چگونه باریتعالی به مخلوقاتش خیر می رساند تو نیز چنین عمل نما و .... یا گفته خداوند برای آدم و حوا لباس هایی از جنس پوست » : تورات ابتدایش اعمال حسنه است » : م یشود سفر پیدایش فصل 3 آیه 21 ) و پایانش نیز اعمال حسنه است (سفر ) .« ایجاد کرد و ایشان را پوشانید ( تلمود – رساله سوطا برگ 14 ) « او (حضرت موسی) را در گَی دفن کرد » :( تثنیه فصل 34 آیه 6 میخای نبی می فرماید: (فصل 6 آیه 8) ای آدم، خداوند به تو اطلاع می دهد که چه چیز نیکوست و او از تو چه می خواهد – چیزی نمی خواهد- مگر انجام دادن داوری عادلانه و انصاف، دوست داشتن نیکی و این که با حیا و عفت به درگاه خداوند سلوک نمایی. ارز شهای اخلاقی مبتنی بر دین است که تمدن ها را حرکت بخشیده و برمبنای u1602 قواعد و قوانینی استوار نموده است و تضمینی برای اجرای قوانین و احکام ایجاد می نماید. این ارز شها می تواند و باید در ابعاد مختلف زندگی جاری گشته تا ناهنجار یها از چهره جامعه و جهان بزداید. ارز شهای مشترک بسیار دیگری از جنب ههای فقهی و شرعی همانند نماز، روزه، قوانین پاکی و طهارت، حلال و حرام و .... وجود دارد که م یتوان در فرصت دیگر به آنها پرداخت. در پایان، تشکیل جلساتی از این دست کمک خواهد کرد که تفاهم بین نخبگان ادیان حاصل گردد و انعکاس همین جلسات و درک و بررسی ارزش های مشترک دینی و انتشار و تفهیم آنها بین اقشار مردم از هر دین و عقیده به صلح و برادری و ایجاد شرایط بهتر برای زندگی معنوی و مادی انسان منجر خواهد شد.
خوشبختانه در میان ما ایرانیان و در فرهنگ ایرانی قبل و بعد از اسلام، علیرغم افت و خیزهای فراوان، زندگی صمیمانه بین پیروان ادیان ، اقوام و مذاهب مختلف برقرار بوده و در جغرافیای ایران چه در پهنه گسترده گذشته و چه در مرزهای کنونی، فرهنگ ایرانی – اسلامی هرگز پذیرای تعصبات مذهبی – قومی و نژادی نبوده و زیارتگا هها و معابد مختلف و مقابر انبیای یهود و مسیحیان و زرتشتیان یکی از نشانه های وجود تسامح و تساهل در فرهنگ ایرانیان می باشد.
ما امیدواریم که این گونه نشس تها استمرار یابد و من وظیفه خود م یدانم که از مرکز گفتگوی ادیان و مسئولین محترم آن که موجبات این گفتگو را فراهم آورده اند قدردانی و تشکر نمایم.