در ميان مشخصههاي اخلاقي آيين يهود، اعمال خيريه جايگاه ويژهاي دارد. اين اعمال به دو بخش صدقه (صِداقا در لفظ عبري) و اعمال نيك و حسنه (گِميلوت حُساديم (در لفظ عبري) تقسيم ميشود.
الف: صدقه معني اصلي و تحتاللفظي كلمه صدقه در زبان عبري، «عدالت و نيكوكاري» است. اين معني نشان ميدهد كه احسان به فقرا تنها عملي ناشي از لطف و شفقت احسان كننده نيست، بلكه وظيفهاي است كه هر فرد بايد انجام دهد. انسان مومن با صدقه دادن نه تنها نيكوكاري ميكند، بلكه عملي عادلانه نيز انجام ميدهد. تمام دارايي انسان، به مثابه امانتي است كه از جانب خداوند به او اعطا شده است و شخص به وسيله خيرات و احسان، عطاياي الهي را به نحو منصفانهاي بين كساني كه مستحق آن هستند، تقسيم ميكند. دانشمندان يهود گفتهاند: «از آنچه متعلق به خداوند است، در راه خداوند خرج نما، زيرا خود تو و هر چه كه داري، متعلق به اوست». حضرت داوود نيز در كتاب اول تواريخ ايام (14:29) ميفرمايد: «زيرا همه چيز از جانب تو ميآيد، و ما از آنچه كه از دست تو به ما رسيده است در راه تو دادهايم». درباره صدقه در تلمود (رساله گيطين 7 ب) آمده است: «حتي فقيري كه از صدقه و اعانات مردم استفاده ميكند نيز از پرداخت صدقه (به عنوان يك وظيفه ديني) معاف نيست». در تفاسير تورات (وييقرا ربا 8:34) گفته شده: «بيش از آنچه كه صاحبخانه به سائل (فقير) خدمت ميكند، آن سائل (با دريافت صدقه) به صاحبخانه كمك ميكند»، به اين معنا كه انجام يك عمل خير نه تنها به گيرنده اين خدمات كمك ميكند، بلكه عامل عمل خير (مانند دهندة صدقه) را نيز از اجر روحاني برخوردار ميسازد. حتي خداوند نيز در اعمال به انسانهاي خير كمك ميكند: «هر كه دنبال صدقه دادن باشد، خداوند پول لازم را در اختيار او ميگذارد تا بتواند با آن صدقه دهد» (تلمود، رساله باوا بترا 10 ب). نيز در ارزش صدقه گفته شده است كه عاملي است براي تسريع در ظهور منجي موعود يا «ماشيح» (تلمود، رساله باوا بترا 10 الف).
ب: احسان و نيكوكاري صورت دوم و ارجح اعمال خيريه، احسان و نيكوكاري يا «گميلوت حساديم» است. در ارجحيت احسان به صدقه در تلمود (رساله سوكا 49 ب) چنين آمده است: «احسان و نيكوكاري از سه جهت بزرگتر و مهمتر از صدقه دادن است: 1- صدقه دادن فقط با پول و اموال انجام ميشود، اما احسان با هر گونه عمل خيري نيز ممكن است. 2- صدقه به فقرا داده ميشود، اما احسان هم در مورد فقرا انجام پذير است و هم درباره ثروتمندان. 3- صدقه را تنها ميتوان به زندگان داد، اما نيكوكاري هم شامل زندگان ميشود و هم درگذشتگان.» به طور كلي «گميلوت حساديم» يا احسان و نيكو كاري شامل هرگونه اعمال نيكي ميشود كه مشكلات محنت زدگان را رفع كرده، بار غم ايشان را سبك ميکند و رابطه انسانها را مطبوعتر ميسازد. با اين حال عناوين خاصي از اين اعمال مورد توجه و تاكيد بيشتري قرار دارند، از جمله: ميهماننوازي و پناه دادن به غريبان، توجه و سرپرستي از يتيمان و بيوه زنان، كمك به دختران براي فراهم آوردن لوازم ازدواج، عيادت از بيماران، تشيع جنازه مردگان و تسلي دادن سوگواران. درباره هر يك از موارد مذكور، آيات و روايات بسياري در كتب مقدس يهود و تلمود موجود است، اما جهت اختصار تنها به اين جمله از تلمود (ميشناي آووت 2:1) اشاره ميشود: احسان و نيكوكاري يكي از سه پايهاي است كه نظام اجتماعي جهان بر آنها استوار است. *** اعمال خيريه در جامعه كليميان ايران يهوديان ايران همانند ساير هموطنان خود، در همه فعاليتها و امور خيريه ميهن خود به طور شخصي يا جمعي شركت دارند. با اين حال، جهت رسيدگي ويژه به مشكلات همكيشان كليمي، نهادهاي خاصي در اين جامعه فعاليت دارند. مهمترين اين نهادها، كنيسهها (عبادتگاههاي ديني يهود) هستند كه با جمعآوري اعانات مردم نمازگزار، ضمن تامين مخارج نگهداري اماكن مذهبي، مستمندان را در حل مشكلات خود ياري ميدهند. علاوه بر اين، انجمن كليميان تهران به عنوان نهاد مركزي و رسمي اين جامعه، به جمعآوري و توزيع كمكهاي مردمي براي حل مشكلات خاص درون يا برون جامعه كليمي اقدام مينمايد. همچنين دو نهاد «كانون خيرخواه» و «گروه خيريه كوروش» در انجام امور خيريه جامعه كليمي فعال هستند. لازم به ذكر است كه بيمارستان خيريه «دكتر سپير» در جنوب شهر تهران توسط كانون خيرخواه سالهاست كه تاسيس شده و اداره ميشود و عمدتا به خدمت به شهروندان مسلمان مشغول است. نظير نهادهاي مذكور در اكثر شهرهاي يهودينشين ايران مانند شيراز، اصفهان، يزد، كرمانشاه، سنندج، كرمان و ... به خدمات خيريه به تناسب توان خود مبادرت ميورزند.
پژوهش
